Laatst keek ik naar de Netflix-serie The Crown. De serie gaat over het leven van ‘Queen Elisabeth’. In aflevering 7 van het laatste seizoen staat haar echtgenoot Prins Philip centraal. Ik was onder de indruk van de manier waarop de makers van de serie als het ware een persoonlijke worsteling hebben ontleed, door je als kijker mee te nemen in elke fase van het proces. Wat mij vooral aansprak is dat zij ‘een crisis’ hebben neergezet zonder afbreuk te doen aan hoe subtiel, genuanceerd en persoonlijk zoiets tot stand komt en beleefd wordt.

Prins Philip is iemand die dat nooit van zichzelf verwacht had. Het nuchtere, met beide voeten op de grond staande karakter leent zich niet voor een persoonlijke crisis. Maar hij wordt langzaam maar zeker steeds ongelukkiger, om vervolgens de aandacht van zichzelf te verplaatsen naar zijn omgeving: ‘De Grote Ander’. Totdat hij op het punt komt dat ‘De Grote Ander’ een illusie blijkt te zijn en zijn hoop in duigen valt. Er is dan geen andere mogelijkheid meer behalve te erkennen dat er sprake is van een crisis, een leeg gevoel, een gebrek aan levenslust.

Met ‘De Grote Ander’ bedoel ik hoe men in tijden van crisis zich vaak aan iets of iemand uit de omgeving vastklampt. In het geval van Prins Philip gaat het om een “jaloerse fascinatie” (of verafgoding) voor de astronauten die in die tijd voor het allereerst in de geschiedenis voet op de maan zetten. De ontevredenheid over zijn eigen bestaan vult hij op met nieuws en fascinatie over hun prestatie. In plaats van zijn eigen leegte onder ogen te komen of om hulp te vragen, vestigt hij zijn aandacht op de heldendaad van de astronauten in de hoop daar antwoorden te vinden.

Ondertussen is er een nieuwe priester aangesteld voor de wekelijkse kerkdiensten van de Koninklijke familie. Kort daarvoor hebben we gezien hoe Philip daar niet langer naar toe gaat om zijn tijd ‘nuttiger te kunnen besteden’. De nieuwe priester, ‘Deken Woods’ genaamd in de serie, besluit de Prins een bezoek te brengen. Hij vraagt of hij een van de leegstaande gebouwen op het terrein mag gebruiken voor het begeleiden van ‘zoekende en geblokkeerde priesters’. Philip stemt toe, sceptisch en kritisch, in een vorm van verzet: als je uit een sleur wilt komen, moet je niet gaan kletsen met elkaar maar actie ondernemen, net zoals de astronauten dat doen door hun missie om de maan te bereiken!

Niet lang daarna krijgt Prins Philip de kans om de astronauten (waaronder Neil Armstrong) persoonlijk te ontmoeten. Met hoog gespannen verwachtingen bereid hij het bezoek voor. Als kijker voel je mee met zijn teleurstelling wanneer de ontmoeting een grote deceptie blijkt.

“Ik had verwacht dat ze reuzen waren, goden. In realiteit waren het gewoon drie kleine mannen. Met bleke gezichten, verkouden. […] Ze slaagden als astronauten, maar ze stelden teleur als mensen.”

Dit is de druppel die de emmer doet overlopen, een duidelijk kenmerk van een persoonlijke crisis. Het moment waarop alles als een kaartenhuis ineen valt. Het logische gevolg vind plaats in de slotscène. Prins Philip doet zijn verhaal (in feite een soort bekentenis) ten overstaan van ‘Deken Woods’ en zijn groep.

“Er was geen specifiek moment dat het begon. Het is geleidelijk gegaan. Een traag gedruppel van twijfel, ontevredenheid, ziekte, rusteloosheid. De mensen rond me hebben gemerkt dat ik prikkelbaar ben. Dat is natuurlijk niets nieuws. Ik ben vaak slechtgezind. Maar zelfs ik moet toegeven dat het de laatste tijd erger is.

En dan is er ook nog de bijna jaloerse fascinatie voor de prestaties van de jonge astronauten. Dwangmatig overdreven sporten. Er niet in slagen rust te vinden, of tevredenheid of voldoening. En als je al die symptomen bekijkt, hoef je geen genie te zijn om te weten dat ze er allemaal op wijzen dat ik midden in een….. ik kan niet eens zeggen wat soort crisis. Die crisis.”

Prins Philip beschrijft hier hoe een persoonlijke crisis geleidelijk opbouwt. De symptomen waar hij het over heeft (de fascinatie voor ‘de ander’ of het dwangmatig sporten) zijn algemeen bekende kenmerken. Het tevergeefs zoeken naar oplossingen en invullingen van buitenaf, in de vorm van sport, eten, alcohol of wat dan ook blijken de leegte niet te vullen. Tot dat punt waarop alles in de richting van jezelf wijst.

Vlak voordat hij zijn crisis bekent, zien we hoe Philip de leegstaande kamer van zijn overleden moeder bezoekt. Tot dan toe was het niet duidelijk dat zijn moeder kort daarvoor overleden is. Hij zegt hierover tegen de groep priesters dat zijn moeder degene was die zag dat er wat aan hem scheelde. Vlak voor haar overlijden vroeg ze hem: “Hoe gaat het met je geloof?”

Waarop hij ten overstaan van de groep bekent dat hij zijn geloof verloren is. Het gebrek aan geloof of religie is niet per se een kenmerk van een persoonlijke crisis. Maar wel het missen van een zeker basisvertrouwen, een zekere duidelijkheid wat betreft de zin van het bestaan. In zowel goede als slechte tijden kan je hierop terugvallen. Zonder dat concreet onder woorden te kunnen brengen volstaat een gevoel van zingeving.

Waar kan men dat vinden in tijden van crisis?

Dit vind ik het mooiste stuk uit de aflevering.
Prins Philip zegt hierover namelijk het volgende:

“Wat probeer ik te zeggen? Ik probeer te zeggen dat de oplossing voor onze problemen volgens mij niet ligt in de vernuftigheid van de raket, de wetenschap of technologie of zelfs de moed. Nee, het antwoord zit in hier (wijst naar hoofd) of hier (wijst naar hart) of waar het ook is dat het geloof huist. En dus, priester Woods, ik heb u bespot om wat u en deze arme, geblokkeerde, verloren zielen proberen te bereiken in St. Georges House. Maar nu heb ik het grootste respect en bewondering en voel ik een behoorlijk grote vertwijfeling als ik u zeg: Help. Help me.”

Het achtereenvolgens opbouwen, ontkennen, wegduwen en instorten van een crisis om tot slot in de overblijfselen jezelf terug te vinden. Deze stadia en kenmerken zijn allen terug te vinden in deze aflevering. Maar bovenal zijn ze herkenbaar voor diegene die dit hebben doorgemaakt of nu doormaken.

Het doel van crisis (in de breedste zin van het woord) is altijd een poging tot het herstellen van een evenwicht. Het is niet vreemd, het is niet ongewoon. Als er iets uit deze aflevering te leren valt dan is het wel dat een crisis menselijk en tijdloos is.

Worstel jij met vragen rondom zingeving of heb je het gevoel dat je in een crisis zit?

Wees welkom. Ik begeleid je graag. Neem contact op voor de mogelijkheden.